Łobaczew Mały to wieś położona w województwie lubelskim, w powiecie bialskim, w gminie Terespol, w bezpośrednim sąsiedztwie Łobaczewa Dużego i miasta Terespol. Współczesna miejscowość rozwija się przede wszystkim wzdłuż ulic Pięknej, Fortecznej, Sportowej, Alei Marzeń i Słonecznej.

Łobaczew Mały jest miejscowością znacznie młodszą od Łobaczewa Dużego jako samodzielna jednostka osadnicza i administracyjna, lecz teren zajmowany dziś przez wieś ma historię sięgającą znacznie wcześniejszych czasów. Badania archeologiczne wykazały na obszarze związanym z Łobaczewem ślady osadnictwa z pradziejów, wczesnego średniowiecza, w tym z okresu od X do XII wieku, oraz czasów nowożytnych. Podczas badań Archeologicznego Zdjęcia Polski zarejestrowano na tym obszarze kilkanaście stanowisk archeologicznych.

Historia współczesnego Łobaczewa Małego jest szczególnie związana z trzema procesami: XIX-wieczną regulacją gruntów dawnego Łobaczewa, funkcjonowaniem folwarku Łobaczew i budową Fortu VII Twierdzy Brzeskiej, a następnie parcelacją państwowego majątku po odzyskaniu przez Polskę niepodległości.

Zanim powstał Łobaczew Mały

Przez kilka stuleci nie istniały oddzielne miejscowości Łobaczew Duży i Łobaczew Mały. Istniał jeden Łobaczew, wzmiankowany w źródłach co najmniej od XVI wieku, związany następnie z dobrami błotkowskimi, królewskim majątkiem Zygmunta III Wazy oraz folwarkiem Łobaczew.

Teren dzisiejszego Łobaczewa Małego znajdował się częściowo w obszarze dawnego folwarku oraz gruntów związanych z historycznym Łobaczewem. Folwark rozwijał się szczególnie od początku XVII wieku, kiedy Zygmunt III Waza przeniósł do Łobaczewa gospodarcze zaplecze swojej rezydencji w Błotkowie. Przez następne stulecia dobra przechodziły kolejno w ręce Brzostowskich, Słuszków, Pociejów, Flemmingów i Czartoryskich, a w 1832 r. zostały przejęte przez rząd Królestwa Polskiego w związku z rozbudową rosyjskiej Twierdzy Brzeskiej. Historia tego majątku ma bezpośrednie znaczenie dla Łobaczewa Małego, ponieważ to właśnie z jego późniejszego podziału wykształciła się znaczna część współczesnej miejscowości.

XIX-wieczne początki układu Łobaczewa Małego

Pierwszej ważnej genezy przestrzennej dzisiejszego Łobaczewa Małego należy szukać już w drugiej połowie XIX wieku.

Po przeprowadzeniu reformy uwłaszczeniowej w 1864 r. rozpoczęto regulację gruntów włościańskich i oddzielanie ich od gruntów folwarcznych. Utworzono wówczas dwie Kolonie Łobaczew.

Jedną z nich rozplanowano wzdłuż drogi w kierunku Lechut i była ona poprzednikiem Łobaczewa Dużego. Druga Kolonia Łobaczew była bezpośrednim przestrzennym poprzednikiem późniejszego Łobaczewa Małego. Wytyczono w niej 17 osad włościańskich. Od północy graniczyła z Samowiczami, od południa z folwarkiem Łobaczew i drogą prowadzącą w kierunku zachodniej części kolonii, odpowiadającą w przybliżeniu dzisiejszej ul. Spółdzielczej, natomiast od wschodu z łąkami nadbużańskimi. Dalej, w kierunku Terespola, wyznaczono kolejnych 19 osad dla włościan małorolnych.

Oznacza to, że choć nazwa Łobaczew Mały pojawiła się później, jej układ osadniczy ma korzenie sięgające reform przeprowadzanych około połowy XIX wieku.

Warto więc rozróżnić dwie kwestie. Zalążek przestrzenny miejscowości istniał już jako druga Kolonia Łobaczew w XIX wieku, natomiast Łobaczew Mały w formie późniejszego, odrębnego sołectwa został ukształtowany dopiero po parcelacji ziem po I wojnie światowej.

Fort VII Twierdzy Brzeskiej

Jednym z najważniejszych zabytków oraz najbardziej charakterystycznych elementów historii Łobaczewa Małego jest Fort VII Twierdzy Brzeskiej, nazywany również Fortem Łobaczew.

Rosyjskie władze rozpoczęły jego budowę w 1879 r. jako element zewnętrznego pierścienia obronnego Twierdzy Brzeskiej. Początkowo był to fort ziemno-ceglany otoczony fosą. W latach 1883–1886 przeprowadzono jego pierwszą dużą modernizację, budując między innymi ceglane obiekty forteczne, kazamaty, kaponiery i koszary. Kolejna przebudowa rozpoczęła się w 1911 r., kiedy zastosowano już betonowe konstrukcje dostosowane do coraz potężniejszej artylerii.

Fort miał kształt pięcioboku. Chroniła go szeroka fosa wodna, wały, stanowiska artyleryjskie oraz system schronów i podziemnych przejść. W czasie I wojny światowej jego załoga liczyła około 250 żołnierzy.

W sierpniu 1915 r. wojska rosyjskie zdecydowały się wycofać z Twierdzy Brzeskiej. W nocy z 24 na 25 sierpnia Fort VII został zajęty przez oddziały austro-węgierskie po stosunkowo krótkiej walce. Wycofujący się Rosjanie wysadzili część koszar, jednak większość obiektu przetrwała.

W latach 1915–1918 fort wykorzystywały wojska niemieckie, a po odzyskaniu niepodległości jednostki IX Okręgu Korpusu Wojska Polskiego w Brześciu nad Bugiem. We wrześniu 1939 r. fort nie odegrał większej roli militarnej. W okresie okupacji niemieckiej część jeńców sowieckich została na jego terenie rozstrzelana. Po wojnie obiekt użytkował przez kilka lat 47 Pułk Piechoty Ludowego Wojska Polskiego.

Fort znajduje się obecnie przy drodze określanej jako Aleja Marzeń i figuruje w rejestrze zabytków pod numerem A/1382.

Jest to jeden z najważniejszych materialnych zabytków historii nie tylko Łobaczewa Małego, ale całego Przedmościa Terespolskiego Twierdzy Brzeskiej.

Narodziny właściwego Łobaczewa Małego

Za zasadniczy moment narodzin Łobaczewa Małego w dzisiejszym rozumieniu należy uznać okres bezpośrednio po odzyskaniu przez Polskę niepodległości.

Po wycofaniu się Niemców dawny majorat gen. Baranowa o powierzchni około 813 ha został w 1919 r. przejęty przez Skarb Państwa Polskiego i następnie poddany parcelacji. Nowsze opracowanie Centrum Badań nad Historią Regionalną i Lokalną UMCS potwierdza, że właśnie rozparcelowanie dawnego majoratu było podstawowym procesem prowadzącym do powstania Łobaczewa Małego.

Monografia Stanisława Jadczaka wiąże powstanie miejscowości z reformą rolną z 1920 r. Utworzono wówczas:

Łobaczew Nowy, później nazwany Łobaczewem Małym, o powierzchni 383 ha i 389 mieszkańcach,

oraz Łobaczew Nowy Kolonię, późniejszą Kolonię Łobaczew Mały, o powierzchni 186 ha i 198 mieszkańcach.

W praktyce więc dzisiejszy Łobaczew Mały jest rezultatem połączenia wcześniejszego XIX-wiecznego układu kolonijnego z parcelacją dawnych gruntów majątkowych prowadzoną przez państwo polskie po I wojnie światowej.

Ulica Piękna – historyczna oś miejscowości

Warunki terenowe miały ogromny wpływ na kształt nowej wsi. Szczególne znaczenie miała dolina Kosomina, która ograniczała możliwości swobodnego rozwoju zabudowy.

Łobaczew Mały został rozplanowany na wąskim pasie terenu o szerokości około 500 metrów. Wzdłuż głównej drogi wiejskiej, czyli dzisiejszej ul. Pięknej, na stosunkowo wąskich działkach ulokowano około 30 gospodarstw.

Początkowo dominowała zabudowa drewniana. Pierwszy murowany dom przed II wojną światową miał wybudować sierżant Wojska Polskiego Trochimiuk, służący w Twierdzy Brzeskiej. Budynek ten mieszkańcy określali mianem „kamienicy”.

Dlatego dla Łobaczewa Małego podobną rolę, jak ul. Janowska dla Łobaczewa Dużego, pełni ul. Piękna – jest główną osią historycznej zabudowy miejscowości.

Kolonia Łobaczew Mały i majątek państwowy

W okresie międzywojennym nadal istniały oddzielne struktury.

Teren położony na południowy wschód za Konowicą określano jako Kolonię Łobaczew Mały. Znajdowała się tam między innymi związana z Terespolem cerkiew neounicka.

Po parcelacji zachowano również pozostałość dawnego folwarku. Państwowy majątek miał około 113 ha, a w jego skład wchodziły dwór, ogród i zabudowania gospodarcze. W imieniu Skarbu Państwa zarządzał nim wojewoda lubelski, wydzierżawiający nieruchomość prywatnym gospodarzom.

W 1933 r. formalnie funkcjonowały dwie gromady: Łobaczew Mały wieś oraz Łobaczew Mały kolonia.

Kolonia Wojskowa i początki „ogórkowej” tradycji

Bardzo ciekawym elementem historii miejscowości była położona nad Bugiem Kolonia Wojskowa, wytyczona dla Dowództwa Okręgu Korpusu IX w Brześciu.

W 1927 r. część gruntów została oddana w użytkowanie pięciu generałom i pułkownikom Wojska Polskiego. Wojskowi wydzierżawili je następnie przedsiębiorcom żydowskim z Brześcia i Terespola zajmującym się uprawą oraz przetwórstwem ogórków i kapusty.

Przy plantacjach pracowały między innymi kobiety z Łobaczewa Małego, Łobaczewa Dużego i Terespola. Właśnie stąd nowoczesna jak na ówczesne warunki uprawa warzyw zaczęła przenikać do miejscowych gospodarstw.

Ma to szczególne znaczenie, ponieważ kilka dziesięcioleci później cały rejon Terespola stał się jednym z najbardziej znanych w regionie ośrodków produkcji ogórków.

W 1933 r. łobaczewską i polatycką kolonię wojskową na zachodnim brzegu Bugu wyłączono z gminy Kobylany i administracyjnie przyłączono do miasta Brześć nad Bugiem.

Łobaczew Mały przed II wojną światową

Wieś była wówczas przede wszystkim miejscowością rolniczą. Przeważała drewniana zabudowa i indywidualne gospodarstwa.

Mieszkańcy byli silnie związani z pobliskim Terespolem i Brześciem. Bug przed 1939 r. nie był granicą państwową, lecz rzeką rozdzielającą dwa województwa II Rzeczypospolitej. Kontakty z Brześciem były więc naturalną częścią codziennego życia.

Monografia wspomina nawet o kąpielach i spotkaniach młodzieży na nadbużańskich łęgach, wieczornych ogniskach oraz spacerach drogą odpowiadającą dzisiejszej Alei Marzeń.

Według opracowania UMCS w 1938 r. zdecydowaną większość mieszkańców stanowili rzymscy katolicy. We wsi mieszkało też kilka osób prawosławnych. Katolicy należeli, podobnie jak obecnie, do parafii Trójcy Świętej w Terespolu.

II wojna światowa

Wybuch wojny spowodował znaczne zmiany ludnościowe. Do Łobaczewa Małego napływali między innymi uchodźcy z Brześcia, Pomorza i terenów przedwojennego województwa poleskiego zajętych przez ZSRR.

Niemiecki spis z kwietnia 1940 r. wykazał 378 mieszkańców Kolonii Łobaczew Mały i 261 mieszkańców właściwego Łobaczewa Małego.

Opracowanie UMCS przytacza natomiast dla 1943 r. liczbę 689 mieszkańców Łobaczewa Małego.

Jednym z najbardziej niezwykłych wydarzeń okresu okupacji była elektryfikacja wsi. Dzięki inicjatywie sołtysa Teofila Trochimiuka i Franciszka Dejneki pozyskano drewniane słupy i przewody. Mężczyźni z Łobaczewa Małego ustawili linię od wsi do młyna motorowego F. Jankowskiego w Terespolu i podłączyli miejscowość do działającej tam elektrowni.

Było to wydarzenie wyjątkowe, ponieważ wieś otrzymała energię elektryczną jeszcze w okresie okupacji niemieckiej.

W lipcu 1944 r. ciężkie walki prowadzone przez wycofujące się z Brześcia oddziały niemieckie ominęły bezpośrednio Łobaczew Mały.

Reforma rolna po 1944 roku

20 sierpnia 1944 r. przeprowadzono zebrania mające wyłonić powojenne władze lokalne. Sołtysem Łobaczewa Małego został Marek Łukaszuk, natomiast Kolonii Łobaczew Mały – Paweł Szczepaniak.

Kilka tygodni później, 6 września 1944 r., weszła w życie reforma rolna PKWN.

Doprowadziła ona do ostatecznej likwidacji dawnego majątku w Łobaczewie Małym. Ziemię rozdzielono między dawną służbę folwarczną i małorolnych. Pozostała jedynie około 5-hektarowa resztówka z dawnym dworem.

Na części gruntów powstało następnie Państwowe Gospodarstwo Rolne. W 1950 r. mieszkańców zobowiązywano jeszcze do wykonywania prac na jego polach.

Po wojnie nastąpiły również duże migracje. Część ludności przeniosła się na Ziemie Odzyskane lub do pracy w przemyśle. Jednocześnie w Łobaczewie Małym osiedliły się rodziny polskie pochodzące z terenów dawnego województwa poleskiego, które po wojnie pozostały w ZSRR.

Rok 1954 – powstanie jednego sołectwa Łobaczew Mały

W 1950 r. w Kolonii Łobaczew Mały pozostawało jedynie 16 gospodarstw rolnych, a we właściwej wsi 66 gospodarstw.

W 1954 r. przeprowadzono reformę administracyjną. Zlikwidowana została gmina Kobylany, ale również formalny podział na kolonie. Od tego momentu funkcjonowało jedno sołectwo Łobaczew Mały, liczące wówczas 237 mieszkańców.

Miejscowość weszła w skład nowo utworzonej gromady Łobaczew Duży. Po jej likwidacji z dniem 1 stycznia 1960 r. Łobaczew Mały znalazł się w gromadzie Błotków Duży, natomiast od 1973 r. należy do gminy Terespol. W latach 1975–1998 wieś znajdowała się administracyjnie w województwie bialskopodlaskim, a od 1999 r. ponownie znajduje się w powiecie bialskim województwa lubelskiego.

„Ogórkowe zagłębie” i przemiana wsi

W latach 50. i 60. charakter Łobaczewa Małego zaczął się szybko zmieniać.

Rozwój kolejowego portu przeładunkowego w Małaszewiczach zapewniał mieszkańcom nowe miejsca pracy. Równocześnie rozwijała się produkcja ogórków i kapusty, której początki w tym rejonie sięgały jeszcze okresu międzywojennego.

Rosnące dochody mieszkańców pozwalały na modernizację gospodarstw. Drewniane domy stopniowo zastępowała zabudowa murowana. Cegłę wytwarzała między innymi prywatna cegielnia Mariana Gawryluka, sprowadzano również charakterystyczną żółtą cegłę z Chotyłowa. Zniknęły słomiane strzechy, pojawiły się pierwsze samochody i motocykle.

Fort VII również został podporządkowany gospodarce ogórkowej. Jego koszary służyły jako magazyny, a w fosie zatapiano beczki z kiszonymi ogórkami, aby utrzymać odpowiednią temperaturę przechowywania.

Rok 1967 – „Zmieniamy oblicze wsi lubelskiej”

Szczególnym momentem w powojennej historii miejscowości był 1967 r.

Łobaczew Mały zajął III miejsce w wojewódzkim konkursie „Zmieniamy oblicze wsi lubelskiej”.

Mieszkańcy, między innymi z inicjatywy ówczesnego sołtysa Pawła Trochimiuka, uporządkowali posesje, zakładali ogródki kwiatowe, utwardzili drogę prowadzącą przez wieś i wykonali chodnik.

Wzdłuż dzisiejszej ul. Pięknej posadzono kilkaset lip i jarzębin. Dzięki temu droga stała się charakterystyczną, reprezentacyjną osią miejscowości.

Monografia podkreśla, że od końca lat sześćdziesiątych obecna ul. Piękna była uważana za jedną z najładniejszych wiejskich ulic w ówczesnym województwie.

Do początku lat dziewięćdziesiątych była ona zarazem jedną z nielicznych, a według monografii początkowo jedyną drogą gminną o nawierzchni asfaltowej na terenie nowo utworzonej później gminy Terespol.

Świetlica – centrum życia kulturalnego

Od lat siedemdziesiątych mieszkańcy zabiegali o budowę własnej świetlicy.

Jedną z najważniejszych osób zaangażowanych w przedsięwzięcie była Genowefa Zięba, wspierana przez licznych mieszkańców. Budowa trwała długo i w znacznej części była prowadzona w czynie społecznym. Ostatecznie powstał budynek mieszczący świetlicę oraz sklep.

Po utworzeniu samodzielnej wiejskiej gminy Terespol świetlica w Łobaczewie Małym stała się na wiele lat jednym z najważniejszych centrów życia kulturalnego całej gminy.

To właśnie tutaj odbyła się w 1992 r. pierwsza sesja Rady Gminy Terespol po utworzeniu samodzielnej gminy wiejskiej. Do czasu utworzenia właściwej placówki kulturalnej w Koroszczynie świetlica pełniła faktycznie rolę gminnego domu kultury.

Zespół „Obertas”

W świetlicy w Łobaczewie Małym na początku lat dziewięćdziesiątych powstał Dziecięcy Zespół Tańca Ludowego „Obertas”, którego inicjatorką była Genowefa Zięba.

W 1997 r. grupa przekształciła się w Zespół Tańca Ludowego „Obertas”. Zespół prezentował tańce i pieśni z różnych regionów Polski, stając się z czasem jedną z kulturalnych wizytówek gminy Terespol.

Tradycje kulturalne Łobaczewa Małego były później kontynuowane przez dziecięce koło teatralne „Małe Liski” oraz młodzieżowy kabaret „Młode Lisy”, które zdobywały nagrody podczas konkursów i przeglądów artystycznych, również poza powiatem bialskim.

Koło Aktywnych Kobiet

Jedną z najważniejszych organizacji społecznych powstałych w Łobaczewie Małym jest Koło Aktywnych Kobiet, utworzone w czerwcu 2008 r. z inicjatywy Jolanty Gawryluk.

Do jego podstawowych celów należało kultywowanie tradycji ludowych, aktywizacja mieszkańców, promocja regionu oraz integracja społeczności.

Koło stało się szczególnie znane dzięki promocji tradycyjnej kuchni.

Jego członkinie zdobywały liczne nagrody podczas konkursu „Nasze Kulinarne Dziedzictwo – Smaki Regionów”. Szczególnym sukcesem było otrzymanie w 2015 r. nagrody „Perła 2015” za „Golasy z kaszy gryczanej z serem”. Potrawa została wpisana na Listę Produktów Tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

W 2018 r. Koło otrzymało kolejną nagrodę „Perła”, tym razem za „Kakory”, które następnie również znalazły się na Liście Produktów Tradycyjnych.

Za swoją działalność Koło otrzymało tytuł „Zasłużony dla Gminy Terespol” oraz wyróżnienie „Zasłużone dla Powiatu Bialskiego”.

Tym samym niewielki Łobaczew Mały stał się miejscowością rozpoznawalną w skali znacznie szerszej niż sama gmina dzięki kulturze ludowej i kuchni regionalnej.

Modernizacja po 1992 roku

Powstanie samodzielnej wiejskiej gminy Terespol rozpoczęło kolejny etap rozwoju infrastrukturalnego miejscowości.

W 1992–1993 r. przeprowadzono telefonizację oraz zmodernizowano oświetlenie uliczne. 30 września 1994 r. zakończono budowę wodociągu. W 1995 r. właśnie w świetlicy w Łobaczewie Małym odbyły się pierwsze dożynki nowej, samodzielnej gminy Terespol.

31 stycznia 1996 r. Rada Gminy nadała nazwy ulicom: Piękna, Forteczna, Sportowa i Aleja Marzeń.

W kolejnych latach rozwijano kanalizację oraz układ drogowy. W 2005 r. zmodernizowano ul. Forteczną, w 2006 r. powstała ul. Sportowa umożliwiająca zabudowę nowych terenów pomiędzy Łobaczewem Małym i Dużym, w 2010 r. modernizowano ul. Piękną, a w 2015 r. mieszkańcy uzyskali dostęp do światłowodu. Zmodernizowano również Aleję Marzeń oraz rozbudowano świetlicę wiejską.

W 2024 r. zakończono kolejną dużą inwestycję drogową – rozbudowę 811-metrowego odcinka drogi gminnej nr 100793L. Wykonano nową nawierzchnię asfaltową, zjazdy i oznakowanie. Wartość inwestycji wyniosła około 1,37 mln zł, z czego ponad 820 tys. zł stanowiło dofinansowanie z Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg.

Łobaczew Mały współcześnie

Według Narodowego Spisu Powszechnego z 2021 r. Łobaczew Mały liczył 239 mieszkańców, w tym 115 kobiet i 124 mężczyzn. Kobiety stanowiły 48,1% ludności, a mężczyźni 51,9%. Miejscowość skupiała około 3,9% mieszkańców gminy Terespol.

W porównaniu z 1998 r. liczba mieszkańców zmniejszyła się o 27,6%. W 2021 r. 13,4% mieszkańców było w wieku przedprodukcyjnym, 69,5% w wieku produkcyjnym, a 17,2% w wieku poprodukcyjnym. Współczynnik feminizacji wynosił 93 kobiety na 100 mężczyzn.

Dla porównania w 2002 r. wieś liczyła 308 mieszkańców i 89 gospodarstw domowych.

Według danych REGON na koniec 2024 r. w Łobaczewie Małym zarejestrowanych było 7 podmiotów gospodarki narodowej, z czego sześć stanowiły osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą.

Obecnie sołtysem Łobaczewa Małego jest Magdalena Parzyszek, wybrana podczas wyborów organów sołectwa w 2024 r. W skład Rady Sołeckiej weszli Barbara Aleksandruk, Maria Dobrowolska, Marcin Gawryluk, Monika Lewkowicz i Grzegorz Panasiuk.

W miejscowości nadal funkcjonuje świetlica wiejska, będąca miejscem spotkań mieszkańców i zebrań sołeckich.

Miejscowość zapisana w przestrzeni

Podobnie jak w przypadku Łobaczewa Dużego, historię Łobaczewa Małego można dziś odczytywać poprzez jego układ przestrzenny.

Ulica Piękna jest historyczną osią zabudowy Łobaczewa Małego, wytyczoną na wąskim pasie gruntów podczas kształtowania się miejscowości.

Aleja Marzeń prowadzi w kierunku jednego z najważniejszych obiektów zabytkowych całej okolicy – Fortu VII Twierdzy Brzeskiej. W latach sześćdziesiątych XX wieku jej przebiegiem poprowadzono nawet tymczasową kolejkę wąskotorową służącą do przewożenia piasku z umocnień fortecznych.

Ulica Forteczna swoją nazwą bezpośrednio nawiązuje do obecności rosyjskich fortyfikacji.

Ulica Sportowa jest natomiast wyrazem późniejszego rozwoju przestrzennego miejscowości i stopniowego zabudowywania obszaru pomiędzy Łobaczewem Małym i Łobaczewem Dużym.

W przestrzeni wsi nadal obecne są również krzyże i kapliczki przydrożne stanowiące element miejscowego krajobrazu kulturowego.

Łobaczew Mały – młoda wieś na znacznie starszej ziemi

Łobaczew Mały jest interesującym przykładem miejscowości, której wiek administracyjny jest znacznie krótszy niż historia obszaru, na którym powstała.

Jako odrębna wieś ukształtował się przede wszystkim w wyniku parcelacji prowadzonej po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Jednak jego korzeni należy szukać już w XIX-wiecznej drugiej Kolonii Łobaczew oraz w historii dawnego folwarku Łobaczew.

Jeszcze wcześniej teren ten należał do większego kompleksu dóbr łobaczewsko-terespolskich.

Od końca XIX wieku charakter okolicy zdominował Fort VII Twierdzy Brzeskiej. Po 1920 r. pojawiła się nowa wieś – początkowo Łobaczew Nowy, następnie Łobaczew Mały. W okresie międzywojennym była to społeczność rolnicza, mocno związana gospodarczo z Terespolem i Brześciem. II wojna światowa przyniosła migracje i zmianę granic, ale jednocześnie jeszcze podczas okupacji miejscowość została zelektryfikowana.

Po wojnie charakter wsi zmieniły rozwój Małaszewicz, uprawa ogórków i kapusty oraz stopniowa modernizacja gospodarstw. W latach sześćdziesiątych Łobaczew Mały zasłynął jako jedna z najładniejszych i najlepiej utrzymanych wsi regionu. Później stał się również ważnym centrum życia kulturalnego gminy Terespol, związanym ze świetlicą, zespołem „Obertas”, działalnością Genowefy Zięby, Jolanty Gawryluk, Koła Aktywnych Kobiet oraz kolejnych pokoleń mieszkańców.

Współczesny Łobaczew Mały łączy więc kilka warstw historii – dawne ziemie folwarczne, XIX-wieczne osadnictwo kolonijne, fortyfikacje rosyjskie, parcelację II Rzeczypospolitej, tradycję rolniczą, historię „ogórkowego zagłębia” oraz wyjątkowo bogatą jak na niewielką miejscowość działalność społeczną i kulturalną.

Najbardziej charakterystycznym zabytkiem wsi pozostaje Fort VII, natomiast jej historycznym i społecznym sercem pozostaje pas zabudowy wzdłuż ul. Pięknej. To właśnie te dwa miejsca – Fort i ul. Piękna – najlepiej symbolizują dwie strony historii Łobaczewa Małego: wielką historię pogranicza i Twierdzy Brzeskiej oraz codzienną historię kolejnych pokoleń mieszkańców.